นี่ไม่ใช่บาร์สาเก มันคือศิลปะ! เรารับข้อมูลมาอย่างนั้น… ถ้าใครเกิดไม่ทันกินผัดไทยในแกลเลอรี่ คงได้เกาหัวงงเล็กน้อยกับผลงานชิ้นนี้ แต่นี่คือสิ่งที่ฤกษ์ฤทธิ์ ตีระวนิช ทำมาตลอด: ใช้ศิลปะกระตุ้นปฏิสัมพันธ์ระหว่างคน และสร้างบทสนทนา หลังเดินทางมาถึงสาเกแก้วที่สองในห้อง(งานศิลปะ)นั้น เราต้องยอมรับว่ามันช่วยให้พูดมากขึ้นเยอะจริง ๆ แต่ขอสุมาเต๊อะในใจด้วยนิดหน่อย ว่า “สมาคมศิลปะ” แห่งนี้จะฟูมฟักบทสนทนาอะไรมากไปกว่าวงเหล้าลับหลังเจ้านายบ้าง?

ใครทะเลาะกันเราก็อยากให้คุยกัน ประเทศไหนขัดแย้งกัน ตามสัญชาตญาณ มันก็ต้องคุยกัน ถึงจะจบ บทสนทนาเป็นยาวิเศษที่เหมือนจะสร้างแต่ความงอกงาม แต่กลับเป็นสิ่งหายากทั่วทุกแห่ง เสียงสนับสนุนนโยบายแนวจ้องจะซัดดังลั่นกลบทุกทางในนาม ‘เรียลโพลิติก’ ยังไม่นับว่านโยบายบริษัท ก็ย่อมมีพลังกว่าคำปรึกษาของเด็ก ๆ ลูกน้องเสมอ แต่รถไฟในหัวเราอาจไม่ควรแล่นไปคิดเรื่องโน้นนี้มากเกินไปนัก เพราะในงานชิ้นนี้ พลังของศิลปะมาพร้อมกับการตัดขาด กั้นขอบเขต หรือใน “อาณาบริเวณ” ทางประสบการณ์

‘Art Club 3000’ คืองานเชิงสถาปัตยกรรมลักษณะคล้ายกล่อง ด้านหน้าห้องนิทรรศการของแกลเลอรี่เว่อร์ พื้นที่แห่งการรวมตัวของชุมชนศิลปะละแวกนั้น ในช่วงเปิดนิทรรศการใหม่ จากภายนอกมันดูเหมือนยานอวกาศสีโครเมียมสะท้อนเงา ขนาดเท่ารถบ้านคันใหญ่ ๆ เก้าอี้สนามที่สกรีนตรางานนี้อย่างบรรจง ชวนนึกไปถึงเหล่าร้านอาหารเคลื่อนที่ที่ประดิษฐ์จากรถกระบะ ฤกษ์ฤทธิ์ ตีระวนิช ควบคุมการผลิตทุกอย่างในนี้อย่างเคร่งครัด ตั้งแต่วัสดุ สัดส่วน ไปจนถึงการคัดสรรแก้วน้ำปากบางเฉียบ เก้าอี้ขนาด “เกือบจะแนบพื้น” กับสาเก และสาโทที่ตั้งใจเลือกสนับสนุนผู้ผลิตท้องถิ่นด้วย

ไฮไลท์งานนี้สำหรับเราคือโต๊ะไม้ขนาดยาว ใต้โคมไฟสลัวที่ห้อยลงมาไล่กับระดับหัว ที่สุดปลายข้างหนึ่งอยู่ติดประตูทางเข้าซึ่งมีอยู่บานเดียว และปลายอีกด้านหนึ่งติดบาร์ ซึ่งจริง ๆ แล้วเหมือนช่องส่งอาหารจากในครัวมากกว่า ในนี้ไม่มีพนักงานเสิร์ฟ ทุกคนต้องทำหน้าที่เหล่านั้นให้กันและกันเอง โดยเมนู เครื่องดื่ม ขนม และอุปกรณ์บนโต๊ะ จะถูกส่งออกมาผ่านช่องเล็ก ๆ นี้ จากที่นั่งริมสุด ส่งผ่านมือทีละคนสู่ที่นั่งอีกสุดฝั่งหนึ่ง มันเป็นสวรรค์ของคนรักการสังสรรค์แบบเคล้าเสียงคุย “พี่ ๆ ช่วยส่งอันนี้ให้หน่อยครับ” หรือ “เหล้าหมดแล้วส่งมาทางนี้หน่อยโว้ย” แต่เป็นความลักลั่นถ้านั่งร่วมโต๊ะกับรุ่นใหญ่ในความเคารพ ซึ่งเราคงต้องวัดเอาเองว่าจะตะโกนขอให้เขาส่งถั่วมาหน่อยได้ไหม (แต่ระยะห่างความสัมพันธ์ระหว่างผู้คนในห้องนั้นคงไม่มากเท่าไร เพราะงานนี้ใช้ระบบสมาชิกคลับในการเข้ามา)

ความหมายของงานนี้จะเป็นอะไรก็ ขึ้นกับทุกคน หรือในคำที่คลับยกมา “นักปรัชญา Ludwig Wittgenstein เคยกล่าวว่า ‘ความหมายคือการใช้งาน (Meaning is use)’” อย่างไรก็ตามศิลปินได้สร้างการจำกัดไว้จำนวนมากดังคำอธิบาย “เพื่อจำกัดพื้นที่ของการนั่งและยืนให้เล็กลง โต๊ะยาวที่มีเพียงไม่กี่ที่นั่ง พร้อมเก้าอี้ที่เกือบจะแนบพื้น สร้างสภาวะชวนให้ผู้คนสัมผัสความสงบ ตกผลึกถึงความรู้สึกที่ยึดโยงกับพื้นดิน (Ground feeling)”

ถึงจะมีขนมและเครื่องดื่ม แต่งานนี้ไม่มีอาหาร ที่จริงแล้วงานนี้ไม่มีอีกหลายสิ่งที่บาร์ทั่วไปควรจะมี (เพราะมันไม่ใช่บาร์!) อย่างเช่นดนตรีประกอบ (และพนักงานเสิร์ฟ และหน้าต่าง ฯลฯ) ประตูที่ปิดทึบไม่ได้ทำหน้าที่แค่กั้นแสงจากโลกภายนอก ยังเตรียมป้องกันการขัดประสบการณ์ผ่านระบบล็อคซึ่งต้องใช้บัตรแสกนเข้า ทั้งหมดนี้รวมกันเข้าเป็นสุนทรียะแห่งการจำกัด ทำงานคู่ไปกับการนิยามว่าอะไรคือสิ่งรบกวน มันทำให้เราสัมผัสรสชาติสาเกได้โดยไม่มีรสอาหารมากวน ได้สัมผัสความคิดและคำพูดได้แบบไม่ถูกดนตรี

ผลงานนี้กำลังฟูมฟักชุมชนแบบใด? ในฐานะงานศิลปะมันล้อเลียนจักรวาลที่มันอาศัยอยู่เองว่าห้องลูกบาศก์ขาวนั้นช่างซีเรียส บทสนทนาด้านทฤษฎีศิลป์นั้นฟังช่างต่างโลก ระเบียบพิธีและแบบแผนปฏิบัติในวงการนั้นเป็นเรื่องพิศวงของคนนอก แต่พื้นที่แห่งนี้ไม่ได้เป็นแค่วัตถุทางศิลปะ มันเกิดและจะมีชีวิตต่อไปในจักรวาลทางสังคมด้วย ความคิดที่อดสงสัยขึ้นมาไม่ได้ คือมันทำหน้าที่เหมือนกับห้องพบปะแบบใด เรานึกเทียบเคียงมันได้กับจินตนาการทางการเมืองถึงการแอบพบในห้องแล้วสร้างดีลลับ หรืองานรองรับแขกสำคัญที่ต้องการความเป็นส่วนตัวจากสาธารณชน แต่ผู้คนหรือบทสนทนาเหล่านั้นยังต้องการปฏิบัติการทางศิลปะอย่างผลงานนี้หรือ หรือปฏิบัติการทางศิลปะว่าด้วยความสัมพันธ์นี้อยากไปมีสัมพันธ์กับบทสนทนาปัญหาร่วมสมัยแบบใด

งานออกแบบตกแต่งทั้งภายนอกและภายใน ทำให้งานศิลปะนี้มีภาพต่างจากลูกบาศก์ขาวโดยสิ้นเชิง แต่ศิลปะแห่งการจำกัดตัดขาดบริบทแสง เสียง หรือสิ่งวุ่นวายภายนอก เพื่อจับแยกวัตถุศึกษาใดมาวิเคราะห์ภายในห้องควบคุม ทำให้พลังแห่งศิลปะศิลปะของห้องนี้ดีเยี่ยม ไม่ด้อยไปกว่าผนังสีขาวหลังเฟรมผ้าใบที่บรรจุสีเลย

ART CLUB 3000
โปรเจกต์พิเศษโดย ฤกษ์ฤทธิ์ ตีระวนิช
วันและเวลาทำการ: ทุกวันพฤหัสบดี - เสาร์ เวลา 16.00 - 20.00 น.
สถานที่: แกลเลอรี่เว่อร์
ดูรายละเอียดการสมัครสมาชิกเพิ่มเติมได้ที่ https://www.instagram.com/artclub3000_official/
หรือที่ Line OA: @artclub3000
ภาพ ฤกษ์ฤทธิ์ ตีระวนิช โดย Pauline Assathinay