สูตรอาหารเป็นเรื่องความเป็นความตาย ไม่ต้องให้สายลับที่ไหนมาบอก คนไทยก็รู้เรื่องนี้ดีอยู่แล้ว แต่ ธนวัฒน์ นุ่มเจริญ สังเวยชีวิตตัวละครของเขาให้อาหารจริง ๆ และทั้งย้ำทั้งขยายว่าทำไมอาหารสักชาม (หรือสักสูตร) ถึงสำคัญได้ขนาดนั้น ในหนัง ‘สายลับก๋วยจั๊บญวน’ (2025) ที่เขาแสดงเองเป็นตัวเอก “สายลับหนุ่มผู้หมกมุ่นกับการไขปริศนาทางวัฒนธรรมอาหารในภูมิภาคอินโดจีน”

งานของสายลับดูทับซ้อนกับงานของนักประวัติศาสตร์ และศิลปินซึ่งในโลกร่วมสมัยเป็นนักวิจัยกันด้วยมากมาย สายลับทำงานกับสิ่งซ่อนเร้นบางอย่างใต้พื้นผิวที่เห็น (หรืออ่าน หรือชิม) ได้ปกติทั่วไป เขารู้ว่าในรสชาติอันซับซ้อนของก๋วยจั๊บมีประวัติศาสตร์ซ่อนอยู่ เขาปฏิบัติภารกิจไปรับกระเป๋าเอกสารมาจากบุคคลลึกลับใต้หมวกงอบเวียดนาม เพื่อส่งต่อให้ใครอีกฝั่งหนึ่ง มันเป็นฉบับดราม่าระทึกขวัญแต่ติดตลกของกิจกรรมประจำวันอย่างการปูเสื่อทานแหนมเนือง (แต่ใส่แว่นดำ แล้วฝึกทำท่านกกระเรียน) หรือการทานปากหม้อญวน (ที่ลวงตาจนมึนด้วยลายวนแบบภาชนะโบราณบ้านเชียง)

นิทรรศการ ‘PARALLEL II : INTERZONE’ ที่จัดแสดงงานนี้ครั้งแรก อาจกะเทาะรอยปริทางประวัติศาสตร์ของการเมืองยุคสงครามเย็นบนพื้นที่จังหวัดอุดรธานี ผลงานนี้ก็ชี้ไปที่อาหารและผู้คน ความล้นและลักลั่นของภาพแทนคนเวียดนามแบบบุคคลลี้ลับทำตัวประหลาด อาหารระดับประวัติศาสตร์ที่ซื่อใสดังสีน้ำ หรือชายผู้ถูกใช้งานให้ทำภารกิจน่าระแวงว่าจะเป็นภัย พลิกตัวกลับด้าน กลายเป็นชามนั้นบรรจุปมและการต่อสู้เพื่อนิยามประวัติศาสตร์ ชาวเวียดนามแบบนั้นเป็นผลลัพธ์ของตระกูลหนังกลิ่นอเมริกัน และสายลับอาจไม่ได้วางแผนก่อการร้ายทำลายชาติดังปีศาจ เพียงแค่สืบและส่งเรื่องเล่าชุดหนึ่งต่อไปเท่านั้น แต่เรื่องเล่านั้นอาจมีความหมายต่อชีวิตคนได้อีกมากมาย

‘สายลับก๋วยจั๊บญวน’ ไม่เชิงเร้าเราให้เข้าร่วมเป็นสายลับรักษาสูตรอาหาร แต่มันขยายนิยามของปฏิบัติการตระกูลนี้ออกมา และเราคิดว่าสายลับไม่ได้น่ากลัว อาหารไม่ได้มีแค่รสชาติ และเวียดนามไม่ใช่ปีศาจ ความคิดเช่นนี้คงยังไม่ดูอันตรายสำหรับฝ่ายกวาดล้างให้ตามไล่ล่าทุกแห่งหรอก ใช่ไหม

‘สายลับก๋วยจั๊บญวน’ (ธนวัฒน์ นุ่มเจริญ กำกับ, 2025) จัดฉายไปแล้ว เมื่อ 3 ต.ค. 2026 ที่ผ่านมาที่ WILDTYPE 2026
ผลงานนี้จัดแสดงในนิทรรศการ ‘PARALLEL II : INTERZONE’ เมื่อ 18 ต.ค. – 30 พ.ย. 2025