กลิ่นอาหารริมถนน ป้ายโฆษณาสีสดโปรโมตการท่องเที่ยวไทย และสถานีรถไฟฟ้ามหานคร อาจทำให้เราเคลิ้มไปว่ากรุงเทพฯ คือเมืองสวรรค์แท้ ๆ แต่สำหรับ ศ.ดร.อภินันท์ โปษยานนท์ ผู้อำนวยการฝ่ายศิลป์ บางกอก อาร์ต เบียนนาเล่ (BAB) แล้ว กรุงเทพฯ ในความเป็นจริง ‘อาจ‘ ไม่ได้โรแมนติกขนาดนั้น

“‘กรุงเทพมหานคร อมรรัตนโกสินทร์...’ พูดไม่ทันจบคนก็เคลิ้มแล้วว่านี่คือเมืองฟ้าอมร แต่เอาเข้าจริง ตั้งแต่วันแรกที่ตั้งเสาหลักเมือง กรุงเทพฯ มีดราม่าและความขัดแย้งมาตลอด”

และนั่นคือที่มาของธีมสุดแสบสันใน Bangkok Art Biennale 2026 อย่าง “นางฟ้าผจญมาร” (Angels & Mara) เทศกาลศิลปะระดับโลกครั้งที่ 5 ที่ขอทำหน้าที่เป็น ‘ยาขม’ ปลุกสังคมให้ตื่นจากภาพลวงตา

ในบทสัมภาษณ์พิเศษกับ GROUNDCONTROL ศ.ดร.อภินันท์ ชวนตั้งคำถามต่อภาพจำของประเทศไทยที่อาจไม่ได้สวยหรูอย่างที่ภาพโปรโมตการท่องเที่ยวสะท้อน เมื่อข้อมูลจาก IMF ชี้ว่าเศรษฐกิจไทยเติบโตเกือบรั้งท้ายอาเซียน ขณะที่คำว่า ‘เมืองพุทธ’ ก็อาจไม่สอดคล้องกับวิถีความเชื่อของผู้คนที่ยังผูกพันกับวิญญาณนิยม ไสยศาสตร์ และการบนบานศาลกล่าว
อย่างไรก็ตาม ศ.ดร.อภินันท์ ย้ำว่าแก่นความคิดของงานครั้งนี้ไม่ได้อยู่ที่การตัดสินว่าใครคือ ‘นางฟ้า’ หรือใครคือ ‘มาร’ แต่อยู่ที่คำว่า ‘ผจญ’ เพราะท้ายที่สุดแล้ว มนุษย์ทุกคนต่างต้องผจญกับความหลอกลวงและความขัดแย้งที่แทรกอยู่ในชีวิตประจำวันอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้

นอกจากนี้ ศ.ดร.อภินันท์ ยังชวนมองผลกระทบจากสงครามและความขัดแย้งที่ไม่ได้จำกัดอยู่เพียงในประเทศไทยหรือแวดวงศิลปะ แต่แผ่ขยายไปทั่วโลก พร้อมเล่าเบื้องหลังสนุก ๆ ของเทศกาลศิลปะอันยิ่งใหญ่ของกรุงเทพฯ และบทบาทของผู้จัดงานที่ไม่ได้เป็นเพียง ‘ทูตวัฒนธรรม’ แต่ยังเปรียบตัวเองเป็น ‘กึ่งมาร’ ที่คอยยื่นยาขมให้สังคมได้ตื่นรู้ ดังที่เขากล่าวว่า
“ถ้าเป็นทูตวัฒนธรรม ผมคงต้องใส่ชุดไทยไปแล้ว… เราเป็นเหมือน ‘กึ่งมาร’ ที่คอยยื่นยาขมให้สังคมได้ตื่นรู้ว่า ภายใต้ภาพฝัน เราทุกคนต้องกล้าเผชิญหน้ากับความจริงและบาดแผลในโลกใบนี้”

‘ยาขม’ ต่อภาพอันเย้ายวน

“บางคนก็บอกว่ามันเชยนะชื่อนี้ทีแรก แต่ผมต้องการความไม่ทันสมัยตรงนี้ เพราะใคร ๆ ก็บอกว่า BAB มีความอาวองการ์ด มีความร่วมสมัย แต่เราอยากหวนกลับมาหาคำถามง่าย ๆ ว่าเมืองกรุงเทพมหานครฯ ที่ชื่อบรรยายความงดงามของมันอย่างยืดยาวนี้มันเป็นภาพลวงตาอย่างไร” ศ.ดร.อภินันท์ เล่า

“กว่าคุณจะพูดชื่อกรุงเทพมหานครฯ จนจบ คุณก็เคลิ้มไปใหญ่แล้ว ว่าเมืองนี้คงฟ้าอมรมาก แต่ที่จริงตั้งแต่วางเสาหลักเมืองมาจนถึงตอนนี้ เราก็เห็นว่ากรุงเทพฯ เรามีดราม่าตลอด เช่นการเมืองก็มาตั้งแต่ 14 ตุลา, 6 ตุลา, พฤษภาทมิฬ, เมษา 2553, ตอน BAB 2020 ก็มีการประท้วงกันที่หน้าหอศิลป์ฯ นี้ เราไม่ได้อยากเล่าไปตามแนวทางว่ามีแต่การท่องเที่ยวสวยงาม มีแสงแดดหาดทรายหรู ๆ มีความเย้ายวน”

แต่ถึงจะพูดอย่างนั้น ข้อมูลจากปี 2024 ตามที่ประเมินโดย TCEB ก็ชี้ว่าเทศกาลศิลปะนี้มีผู้เข้าชมกว่า 1.2 ล้านคน (เฉลี่ยวันละ 10,000 คน) และสร้างมูลค่าหมุนเวียนในอุตสาหกรรมท่องเที่ยวให้ประเทศสูงถึง 3,540 ล้านบาท และความต่อเนื่องของงานที่จัดมาเป็นทศวรรษ (2017–2026) ก็ชี้ว่านี่คือหนึ่งในฟันเฟืองที่กระตุ้นเศรษฐกิจวัฒนธรรมจริง ๆ

“ความเย้ายวนเป็นเทคนิคหรือเสน่ห์ของคนไทยอยู่แล้ว มันสร้างภาพจำว่าเรามีอาหารการกิน มีแหล่งท่องเที่ยวแปลกใหม่ ทำให้เกิดนักท่องเที่ยวที่กลับมาซ้ำ (Repeater) เพราะมีอะไรเย้ายวนเขาอยู่ตลอด ทำให้การท่องเที่ยวเป็นรายได้หลักหนึ่งของบ้านเรา ให้เศรษฐกิจเราเติบโตจนฟ้าอมรไปเลย แต่เมื่อเดือนที่ผ่านมาของกองทุนการเงินระหว่างประเทศ (ไอเอ็มเอฟ) ก็เพิ่งประกาศว่าประเทศไทยมีอัตราการเติบโตทางเศรษฐกิจเกือบรั้งท้ายอาเซียน เป็น ‘ยาขม’ ที่กลืนยากอยู่ ว่าที่จริงแล้วการท่องเที่ยวนี้สร้างเม็ดเงินได้มากหรือน้อยแค่ไหน ไหนจะเรื่องความเปลี่ยนแปลงทางนโยบายจากการเมือง แล้วยังไม่รวมถึงเรื่องดินฟ้าอากาศทำให้เกิดอุทกภัยหรือปัญหาอื่น ๆ

“หรือที่ว่าประเทศไทยเป็นเมืองพุทธ เราก็ตั้งคำถามต่อว่าความพุทธนี้เป็นพุทธแค่ไหน และอย่างไร เราอยู่กับวิญญาณนิยม อยู่กับไสยศาสตร์ มนต์ดำ การกราบไหว้ บนบานสิ่งศักดิ์สิทธิ์ต่าง ๆ ซึ่งอาจจะไม่ใช่ทางพุทธก็ได้ ซึ่งในแง่หนึ่งก็เป็นเสน่ห์ของเรา ซึ่งไม่ตรงกับภาพความบริสุทธิ์ถูกต้องของความเชื่อแบบใดแบบหนึ่ง ผมมองบางสิ่งที่อยู่ตรงข้ามกัน แต่ไม่ใช่เรื่องของบางสิ่งถูกแล้วบางสิ่งผิด ไม่ใช่ฝ่ายหนึ่งเป็นนางฟ้าและอีกฝ่ายเป็นมาร แต่คำที่ผมอยากให้สนใจในชื่อแนวคิดงานคือคำว่า ‘ผจญ’ ต่างหาก

“ที่จริงเวลาเราตื่นขึ้นมาตอนเช้าเราก็กำลังจะผจญอะไรสักอย่างอยู่เสมอแล้ว เห็นการลวงหลอกอะไรบางอย่างตลอดเวลา บางอย่างดูคล้ายจะเป็นเรื่องของเทพหรือนางฟ้า แต่ก็กลายเป็นเรื่องของมารไปได้ เช่นการบริจาค การกุศล หรือการแสดงตนเหมือนอาสาสมัครออกไปรับใช้สังคม แต่ก็มีความเป็นมารคอยล่อหลอก เราเจอสิ่งเหล่านี้วนเวียนซ้ำไปจนชินชา เราเลยแค่รอดราม่าต่อไปแล้วเราก็ลืมเรื่องก่อน จนกลายเป็นความสับสนและเลือกข้างตามฮีโร่ของแต่ละครั้ง มีมารแล้วก็มีเทพไปปราบ

“จริง ๆ โลกมันก็เป็นอย่างนี้อยู่ตลอด มีภาวะคู่ขัดแย้ง ตรงกันข้าม เป็นวิภาษวิธี (Dialectic) กันตลอดเวลา เราก็ไม่ได้อยากจะยิ่งมาทำให้มันขัดแย้ง แต่เราอยากสะท้อนความขัดแย้งนี้ออกมา ให้คนที่มาดู ไม่ว่าจะมีอุดมคติ ความเชื่อ ความหมาย หรือรสนิยมส่วนตัว อาจจะมาดูแล้วไม่ชอบก็ได้ แต่ก็จะได้มาคิดด้วยกันว่าโลกเรามาถึงจุดนี้ได้อย่างไร ไม่ว่าจะเป็นสงครามที่รัสเซียบุกยูเครนซึ่งกินเวลายืดเยื้อมากว่าที่ประกาศไว้ทีแรกมาก ๆ แล้ว หรือในเทศกาลศิลปะเองตั้งแต่มหกรรมศิลปะนานาชาติ เวนิส เบียนนาเล่ หรืออาร์ตบาเซิลที่ปารีส ทั้งหมดนี้ก็เกิดเหตุการณ์ทางการเมืองขึ้น ในพื้นที่ทางศิลปะ”

“การทำงานกับศิลปินก็เหมือนการเล่นเกมที่เราโยนสองคำนี้ไปให้เขา แล้วเขาก็สะท้อนสิ่งที่เขาเจอกลับมา ตัวอย่างเช่น มาห์ทับ ฮุสเซน และ กาย กุญารัตเน พวกเขามาจากครอบครัวผู้อพยพซึ่งตั้งรกรากในอังกฤษ ผลงานของพวกเขาเกี่ยวกับการใช้ชีวิตกับครอบครัวผู้อพยพจากปากีสถานและศรีลังกา อยู่ในประเทศที่มีการเหยียดสีผิวมาตลอด แล้วก็ต้องพยายามทำตัวกลมกลืน ซึ่งในหนังเขาไม่ได้ทำอะไรที่เกี่ยวข้องกับเมืองไทยโดยตรง แต่ก็มีศิลปินที่มาจากสามจังหวัดชายแดนภาคใต้มาชมแล้วชอบมาก ๆ เพราะถึงจะไม่ได้เชื่อมโยงตรง ๆ แต่มันเล่าเรื่องราวด้วยภาษาที่ตรงใจเขาได้ แสดงให้เห็นว่าแต่ะคนก็จะมีจุดที่งานกระตุ้นให้เราตระหนักรู้หรือคิดถึงอะไรต่อไปต่างกัน มากไปกว่าการมาชมแล้วคิดว่ามันสวยงามอย่างไร”

นิเวศศิลปะที่สั่นคลอน: สงคราม โลจิสติกส์ และการเอาตัวรอด

บทบาทของศิลปะร่วมสมัยใน พ.ศ. นี้ไม่ได้ตัดขาดจากภูมิรัฐศาสตร์โลก สงครามรัสเซีย-ยูเครนที่ยืดเยื้อ รวมถึงความขัดแย้งในตะวันออกกลาง ส่งผลกระทบเป็นลูกโซ่ต่อระบบนิเวศศิลปะทั่วโลกอย่างรุนแรง

“ระบบนิเวศศิลปะกำลังสั่นคลอนและเสี่ยงล่มสลาย ทั้งของเราและระดับสากล ขนาดระบบที่พัฒนาเต็มที่แล้วยังเจอปัญหาหนักหนาสาหัส” ศ.ดร.อภินันท์ เล่าถึงเบื้องหลังการทำงานที่แทบจะเป็นมหากาพย์

“ภาวะสงครามทำให้ระบบโลจิสติกส์ชะงักงัน บริษัทประกันต่างยกเลิกกรมธรรม์การขนส่งชิ้นงาน แกลเลอรีระดับท็อปของโลกเริ่มทยอยปิดตัว เมื่อครั้งที่เราต้องส่งงานศิลปะจากกรุงเทพฯ ไปจัดแสดงที่เวนิส เบียนนาเล่ เราเจอมรสุมสงครามจนต้องเปลี่ยนเส้นทางเดินเรือ จากเดิมที่มุ่งตรงสู่ยุโรป กลายเป็นต้องอ้อมไปจีน วนลงแอฟริกา ก่อนจะวกกลับขึ้นไปใหม่ เป็นเส้นทางที่ทั้งสาหัสและท้าทายอย่างยิ่ง”

ท่ามกลางวิกฤตนี้ ประสบการณ์และการจับมือกับเครือข่ายผู้เชี่ยวชาญในประเทศ เช่น ทีมขนส่งและติดตั้งงานศิลปะมืออาชีพของไทยอย่างทีม JWD, Gamma B, Supernormal กลายเป็นฟันเฟืองสำคัญที่พิสูจน์ว่า วงการศิลปะไทยมีศักยภาพในการประคองและขับเคลื่อนระบบนิเวศนี้ร่วมกันต่อไป

11 หมุดหมายใจกลางกรุง: จากโบราณสถานสู่วิหารร่วมสมัย

แม้ความท้าทายจะถาโถม แต่ BAB 2026 ยังคงปักหมุดนำเสนอกว่า 200 ผลงาน จาก 72 ศิลปิน 29 สัญชาติทั่วโลก โดยกระจายการจัดแสดงไปยังพื้นที่สำคัญ 11 แห่งทั่วมหานคร ครอบคลุมทั้งเส้นทางริมแม่น้ำเจ้าพระยา (River Route) และเส้นทางใจกลางเมือง (City Route) ซึ่งเป็นการวางเส้นทางท่องเที่ยวศิลปะที่มีมาตั้งแต่ครั้งแรก (2018) แต่ปรับเปลี่ยนให้คนเดินทางสะดวก ไม่หลง ไม่เหนื่อยล้าเหมือนเบียนนาเล่แห่งอื่นที่มีจุดแสดงกระจัดกระจายกันไป

ไฮไลต์ของปีนี้คือการเปิดพื้นที่ประวัติศาสตร์ใหม่อย่าง หอศิลป์ มหาวิทยาลัยศิลปากร (วังท่าพระ) ซึ่งเชื่อมโยงรากเหง้าการศึกษาศิลปะเข้ากับบริบทวังเก่า และ สมาคมฝรั่งเศสกรุงเทพ (Alliance Française) ผนึกกำลังกับแลนด์มาร์กสำคัญอย่าง วัดโพธิ์, วัดอรุณฯ, วัดประยูรฯ, มิวเซียมสยาม, พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร, หอศิลปวัฒนธรรมแห่งกรุงเทพมหานคร (BACC), สยามพารากอน, เซ็นทรัลเวิลด์ และ วัน แบงค็อก (One Bangkok)

การนำผลงานร่วมสมัยเข้าไปปะทะกับโบราณสถานและพื้นที่ศักดิ์สิทธิ์ยังคงเป็นเสน่ห์อันเป็นลายเซ็นของ BAB อาทิ การทำงานของ เรนาโต เลอ็อตตา (Renato Leotta) ศิลปินชาวอิตาลีที่ใช้เวลาศึกษาบริบทของวัดโพธิ์นานถึงสองเดือน เดิมทีเขาตั้งใจจะหล่อตัวค้ำยันบานหน้าต่างในพระวิหารพระพุทธไสยาสด้วยทองคำแท้ ซึ่งราคาสูงลิ่วถึง 14 ล้านบาท ก่อนจะปรับเปลี่ยนมาใช้วัสดุโลหะที่สอดคล้องกับความเป็นจริง เพื่อชี้ชวนให้ผู้ชมสังเกต ‘รอยต่อ‘ ของบานพับที่ทำหน้าที่คั่นระหว่างโลกภายนอกกับโลกภายใน ความมืดกับความสว่าง งานจัดวาง 7 จุดนี้เรียกร้องให้ผู้คนหยุดมองและใคร่ครวญ มากกว่าเพียงเดินผ่านไปหยอดเหรียญทำบุญ

ขณะที่ ณ พระที่นั่งอิศราวินิจฉัย พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร ผลงานเครื่องปั้นดินเผาของ หลิว เจี้ยนหัว (Liu Jianhua) และงานประติมากรรมจำลองมงกุฎลวดทองแดงของ ธีรพล สีสังข์ ได้เปิดบทสนทนาย้อนกลับไปสู่อดีต สะท้อนสายสัมพันธ์ทางการทูตและการค้าของสยามกับจีนและชาติตะวันตกในสมัยรัชกาลที่ 3 และรัชกาลที่ 4 ตอกย้ำว่าศิลปะคือหลักฐานชิ้นเอกของประวัติศาสตร์และอำนาจทางการเมือง

แต่ก็ใช่ว่าผู้ชมจะได้สัมผัสแต่สงคราม การเมือง และความหม่นหมองเท่านั้น เพราะ BAB 2026 ยังเต็มไปด้วยงานศิลปะที่เข้าใจง่าย เรียกรอยยิ้มได้ทันที อย่างเช่นงานของ เมล ชิน (Mel Chin) ซึ่งหยิบตำนาน ’กระสือ-กระหัง’ มาเล่าเป็นส่วนผสมภาพยนตร์สยองขวัญเข้ากับมุกตลก เปิดเพลงประกอบ แถมยังหมุนเล่นได้ เข้ากับช่วงเทศกาลฮาโลวีน

“หรืออย่างงานของสาครินทร์ เครืออ่อน ซึ่งจัดแสดงที่หอศิลป์ มหาวิทยาลัยศิลปากร ในพื้นที่ที่อาจารย์เคยเรียนและเคยสอน เป็นเรื่องของยักษ์ทะเลาะกัน เราพูดถึงจักรวาลวิทยาแบบพุทธ ที่วัดอรุณกับวัดโพธิ์ แต่มีความตลกตรงที่ยักษ์ทะเลาะกันเพราะเรื่องเล่นเกมเศรษฐี (Monopoly) โดยมีซูปเปอร์ฮีโร่แห่งความดีงาม มาปราบยักษ์อันธพาลให้ราบคาบ เปรียบเทียบกับจิตกรรมบนผ้าใบขนาดมโหฬาร ชื่อ Terra Incognito ของตะวัน วัตุยา นำเสนอมหากาพย์แห่งสงครามการทำลายล้างเผ่าพันธุ์ของมนุษย์ ผ่านความรุนแรง สื่อปลอม รวมไปถึง AI จากนางงามใจบุญสู่นางร้ายสันดานบาป จากเจ้าพ่อท้องถิ่นสู่อันธพาลแฝงด้วยคุณธรรม” ศ.ดร.อภินันท์ กล่าว

ถอดรหัสสายตานานาชาติ และบาดแผลร่วมของมนุษยชาติ

เทศกาลครั้งนี้ยังขับเคลื่อนผ่านสายตาของ 5 ภัณฑารักษ์นานาชาติ นอกเหนือไปจาก ศ.ดร.อภินันท์ โปษยานนท์แล้ว ยังมี กุลภัทร ยันตรศาสตร์ สถาปนิกไทยระดับโลก ที่มาช่วยดึงมุมมองด้านสถาปัตยกรรมและพื้นที่มาข้ามศาสตร์กับ Visual Art, เมลานี่ โพค็อก (Melanie Pocock): Artistic Director จาก Ikon Gallery เบอร์มิงแฮม นำมุมมองศิลปินพลัดถิ่นเข้ามาเชื่อมโยง, เรมี่ แจรี่ (Rémy Jarry): อาจารย์และนักวิจารณ์ชาวฝรั่งเศสที่คุ้นเคยกับบริบทไทย สะท้อนสายตาของชาวต่างชาติที่อยู่ในไทย และ อดุลญา ฮุนตระกูล อดีต ผอ. BACC สะท้อนพลังของนักบริหารศิลปะและภัณฑารักษ์รุ่นใหม่

ไม่ว่าจะเป็นงานวิดีโอจัดวางของ มาห์ทับ ฮุสเซน (Mahtab Hussain) และ กาย กุญารัตเน (Guy Gunaratne) ที่บอกเล่าความขมขื่นของผู้อพยพและการถูกเหยียดสีผิวในอังกฤษ ซึ่งเชื่อมโยงความรู้สึกกับผู้ชมในพื้นที่สามจังหวัดชายแดนภาคใต้ของไทยได้อย่างลึกซึ้ง, ไปจนถึงงานของ หยวน กวงหมิง (Yuan Goang-Ming) ที่จำลองห้องนั่งเล่นแสนสงบแต่แฝงไว้ด้วยร่องรอยกระสุน สะท้อนภัยคุกคามที่คืบคลานเข้ามาในชีวิตประจำวัน รวมถึง หนังสั้น ‘ความชั่วร้ายของคนธรรมดาที่หยุดคิด’ ของ มานิต ศรีวนิชภูมิ ที่รวบรวมคลิปโดยสำนักข่าวต่างประเทศ ที่เผยแพร่การถล่ม ครอบครัวบ้านเรือนในฉนวนกาซ่า ย่างไร้มนุษยธรรม

“ชาวต่างชาติมักมองมาที่เอเชียหรือภูมิภาคเรานี้ว่าเป็นประเทศด้อยพัฒนา เต็มไปด้วยสงคราม เต็มไปด้วยคอมมิวนิสต์ มีความขัดแย้ง ความยากจน งานเหล่านี้ก็อาจเป็นกระจกสะท้อนกลับไปเตือนได้ ว่าตอนนี้ยุโรปเองก็พบภาวะล่มสลาย ๆ ประเทศต่าง ๆ แตกเป็นเสี่ยง ๆ เกิดการลุกฮือของเยาวชนขึ้นมา แต่ทั้งหมดนี้ก็คือโลกที่เราต้องรับผิดชอบร่วมกัน BAB 2026 อาจจะดึงดูดนักท่องเที่ยวให้เข้ามาได้ แต่ก็อยากไปกระตุกความคิดของผู้ชมด้วย”

เชิญชวนเรียนรู้ที่จะอยู่ร่วมกัน

นอกเหนือจากพื้นที่ใจกลางเมือง (11 จุดหลัก ซึ่งนำงานศิลปะไปเปลี่ยนความคุ้นชิน และเป็นศูนย์กลางการคมนาคม ที่เดินทางได้ง่าย BAB 2026 ยังกระจายความเคลื่อนไหวออกไปด้วยเครือข่ายอิสระ ผ่านโครงการ BAB Plus และ BAB Fringe เช่น ฝั่งธนบุรี (Rongsi 1984+1), สมุทรปราการ (เชื่อมกับเชียงใหม่สตูดิโอ / Helu-Trans), และสุพรรณบุรี (Warin Lab Nomad / ชมรมศิลปิน) ทำให้นักท่องเที่ยวเข้าถึงชุมชนนอกเขตเมืองหลวงได้โดยไม่ต้องเดินทางไกลถึงต่างจังหวัด ตอกย้ำว่าศิลปะไม่ได้จำกัดอยู่เพียงในหอศิลป์ติดแอร์หรือพื้นที่ของชนชั้นนำ

เมื่อถามทิ้งท้ายว่า ในฐานะผู้อำนวยการฝ่ายศิลป์ เขานิยามบทบาทของบางกอก อาร์ต เบียนนาเล่ ว่าเป็น ‘ทูตวัฒนธรรม’ ใช่หรือไม่? ศ.ดร.อภินันท์ ยิ้มตอบอย่างมีอารมณ์ขัน

“ถ้าเป็นทูตวัฒนธรรม ผมคงต้องใส่ชุดไทยไปแล้ว... เราคงไม่ได้เป็นทูต และไม่ได้เป็นมารเสียทีเดียว หากจะเปรียบ เราคงเป็นเหมือน ‘กึ่งมาร’ ที่คอยหยิบยื่นยาขมให้สังคมได้ตื่นรู้ ยาขมที่ช่วยเตือนสติว่า ภายใต้ภาพฝันของเมืองฟ้าอมร เราทุกคนล้วนต้องเผชิญหน้ากับความจริง และเรียนรู้ที่จะอยู่ร่วมกับบาดแผลในโลกที่บิดเบี้ยวใบนี้ให้ได้”

เทศกาล: Bangkok Art Biennale 2026 (BAB 2026)
วันที่จัดแสดง: 29 ตุลาคม 2569 – 28 กุมภาพันธ์ 2570
สถานที่จัดแสดง: 11 จุดทั่วกรุง (วัดโพธิ์, วัดอรุณฯ, วัดประยูรฯ, มิวเซียมสยาม, หอศิลป์ ม.ศิลปากร, สมาคมฝรั่งเศส, พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร, BACC, One Bangkok, CentralWorld, Siam Paragon)
ดูข้อมูลเพิ่มเติมที่: FB / IG: @Bkkartbiennale